Astronomio · Korpotipo
Planedo
Planedoj estas korpoj kun planeda maso; iliaj difino kaj klasifiko devas distingi la Sunsistemon de ekstersunaj sistemoj.
Difino
Laŭ la difino de IAU de 2006, aplikebla al la Sunsistemo, planedo orbitas la Sunon, estas preskaŭ ronda pro sia propra gravito kaj dinamike regas sian orbitan ĉirkaŭaĵon. La lasta kriterio ne postulas malplenan orbiton. Eksterplanedoj postulas pli vastan difinan kadron.
Strukturo
La interna strukturo de planedo dependas de ĝia konsisto. Teraj planedoj havas diferencigitan strukturon: metala kerno, silikata mantelo, ekstera krusto. Gasgigantoj havas densan atmosferon el hidrogeno kaj heliumo, ĉirkaŭanta eble solidan aŭ fluidan kernon. Kelkaj planedoj enhavas pliajn tavolojn kiel magmaj oceanoj, glaciaj manteloj aŭ densaj strukturoj sub alta premo.
Orbita funkciado
Orbitoj dependas de gravito kaj de la historio de la sistemo. Kliniĝo kaj discentreco ne estas determinitaj nur de la distanco al la stelo. Interagoj povas estigi resonancojn, migradon aŭ malstabilecon.
Klasifiko
Inter la ĉefaj tipoj estas rokaj planedoj, gigantoj riĉaj je hidrogeno kaj heliumo, kaj glaciaj gigantoj. Tiuj kategorioj priskribas konsiston aŭ internajn modelojn, ne devigan distancon al la stelo. «Glacia giganto» ne signifas frostigitan internon.
Evoluo
Planedoj formiĝas en protoplanedaj diskoj per akrecio de materio ĉirkaŭ nukleoj. Ilia evoluo dependas de multaj faktoroj: komenca maso, pozicio, kolizioj, atmosferperdo, interna malvarmiĝo kaj longdaŭraj gravitaj interagoj. Iuj fariĝas "mortaj" planedoj, aliaj povas esti elĵetitaj el sia sistemo.
Limoj
La limoj inter planedoj, nanaj planedoj kaj malgrandaj korpoj uzas fizikajn kaj dinamikajn kriteriojn. La distingo disde brunaj nanoj ankaŭ rilatas al konvencioj kaj fuzia fiziko; ĝi ne reduktiĝas al orbita purigado.