Astronomio · Ĉiela objekto
Marso
Marso estas roka planedo karakterizita per malvarma surfaco, disaj sedimentaĵoj kaj ekstreme maldika atmosfero, kie glacio, polvo, rokoj kaj atmosfera cirkulado interagas kreante kontrastan medion.
Difino
Marso estas la kvara planedo de la Sunsistemo, tera planedo ĉirkaŭita de tre maldika atmosfero. Ĝia solida surfaco, glaciaj tavoloj kaj polvo formas sistemon kie interagas minerala substraĵo, sezona prujno kaj atmosfera moviĝo. [S1]
Interna strukturo
La interno konsistas el densa kerno el fero, nikelo kaj sulfuro, kun radiuso de ĉirkaŭ 1 500 ĝis 2 100 km, el roka mantelo 1 240 ĝis 1 880 km dika kaj el krusto 10 ĝis 50 km profunda, riĉa je fero, magnezio, aluminio, kalcio kaj kalio. [S1]
Surfaco kaj reliefaj formoj
Sur la surfaco staras Olympus Mons, la plej granda vulkano de la Sunsistemo, pli ol 40 km alta de la bazo ĝis la pinto, kaj Valles Marineris, la plej granda kanjono, ĉirkaŭ 3 870 km longa kaj 9,3 km profunda. Ĝi havas ankaŭ trafokraterojn; la oksidiĝo de fero donas al la grundo ĝian ruĝan koloron, kaj la vento levas la polvon. [S1]
Fluidaj tavoloj
La tre maldensa marsa atmosfero konsistas proksimume 95 % el karbona dioksido. Ĝi enhavas ankaŭ precipe nitrogenon kaj argonon. La ventoj povas tie estigi polvoŝtormojn, kiuj kovras grandan parton de la planedo. [S1] [S2]
Evoluo kaj interagoj
Marso iam havis retojn de riverkoritaj valoj, deltojn kaj lagojn, kaj eble grandegajn inundojn antaŭ ĉirkaŭ 3,5 miliardoj da jaroj; la misioj de NASA sugestas planedon iam pli malsekan kaj pli varman, kun pli dika atmosfero. Hodiaŭ akva glacio troviĝas tuj sub la surfaco de la polusaj regionoj; laŭ NASA sala akvo laŭsezone fluas laŭ kelkaj deklivoj kaj kratermuroj. [S1]
Limigoj kaj mediaj kondiĉoj
La malalta premo, averaĝe ĉirkaŭ 6,36 milibaroj, malhelpas likvan akvon longe resti sur la surfaco, kaj la temperaturoj varias de ĉirkaŭ 20 °C ĝis −153 °C. Marso ne plu havas tutplanedan magnetan kampon; kelkaj forte magnetigitaj zonoj de la krusto de la suda hemisfero sugestas, ke tia ekzistis antaŭ ĉirkaŭ 4 miliardoj da jaroj. [S1] [S2]
Kontrolfontoj
- NASA — Marso: faktoj — 2026-11-16
- NASA NSSDC — Datumfolio pri Marso — 2026-11-16