Astronomio · Astronomia tipo
Vulkana luno
Vulkana luno estas natura satelito karakterizata de intensa interna agado, produktanta erupciojn, lavfluojn kaj konstantajn transformojn de ĝia surfaco.
Difino
Ĉi tie vulkana luno signifas naturan sateliton, kies interno restas sufiĉe varma por daŭrigi aktivan vulkanismon. Sur Ioo, luno de Jupitero kaj la plej vulkane aktiva mondo de la Sunsistemo, tiu varmo devenas de tajdoj: la gravito de Jupitero kaj la altiroj de Eŭropo kaj Ganimedo, kiuj ŝanĝas ĝian orbiton, senĉese deformas ĝin. [S1]
Strukturo
Ioo estas roka luno. Fera kerno eble okupas ĝian centron, kaj granda parto de ĝia subtera krusto verŝajne estas likva. Ĝi havas centojn da vulkanoj. [S1]
Vulkanisma agado
Sur Ioo kelkaj vulkanoj elĵetas lafajn fontanojn dekojn da kilometroj altajn; la fandita roko disvastiĝas kaj formas novajn glatajn ebenaĵojn, kaj lafaj lagoj plenigas kraterojn. Parto de la materialo verŝajne estas fandita sulfuro kaj ĝiaj kombinaĵoj, kio povus klarigi la kolorojn de la surfaco; la maldika atmosfero estas ĉefe el sulfura dioksido. [S1]
Evoluo
Tiu vulkanismo senĉese renovigas la surfacon de Ioo. Ĝi dependas de la tajda varmigo fare de la ĉefa planedo kaj la aliaj lunoj. Malgranda luno, kiu ricevas nur malfortan gravitan varmigon, rapide perdas sian varmon: Mirando, luno de Urano, montras freŝajn surfacajn formojn, sed verŝajne estas nun frosta. [S1] [S2]
Limoj
Ne ĉiuj lunoj estas vulkane aktivaj: la aktiveco dependas de la disponebla interna varmo. Vulkanismo povas esti ankaŭ glacia: sur Arielo, luno de Urano, troviĝas materialo, kiu fluis sur ĝian surfacon relative lastatempe, eble el glaciaj vulkanoj. [S2]
Kontrolfontoj
- NASA — Ioo: faktoj — 2026-11-16
- NASA JPL — Kvar grandaj lunoj de Urano eble enhavas akvon — 2026-11-16